آنها اشاره مىكند و مىگويد : از مطالبى كه بيان شد ، فرق آن دو معلوم گرديد ، به اين صورت : اگر دو دليل وجوب و حرمت ، متعارض باشند ( يعنى فقط يكى از آن‌ها ملاك داشته باشد ) و دليل حرمت و نهى را تخييرا ( در صورتى كه مرجّحى نداشته باشد ) يا ترجيحا ( در صورتى كه مرجّح داشته باشد ) مقدّم بداريم ، امر اصلا ملاك نخواهد داشت و لذا چون مجالى براى صحّت نماز نخواهد بود ، حتّى در فرضى كه شخص ، جهل قصورى دارد ، نمازش باطل است . امّا اگر دليل وجوب و حرمت ، متزاحم ( و داخل در باب اجتماع امر و نهى ) باشند ، و قائل به امتناع و ترجيح جانب نهى و حرمت شويم ، اگرچه در فرض جهل تقصيرى به حرمت ، عمل ، باطل است ، امّا در مواردى ( مانند : جهل قصورى و نسيان ) صحيح است ، زيرا در اين صورت با غرض ، موافقت شده و بلكه مىتوان گفت كه امتثال امر شده است ( يا از باب آن مسلكى كه مىگويد احكام ، تابع ملاكات معلومه است و يا از باب امر طبيعت و يا از باب تزاحم ملاكات در مقام فعليّت و عدم تزاحم آنها در مقام اقتضاء و انشاء ) . و من هنا علم . . . از مطالب مذكور ، معلوم مىشود ثوابى كه بر اتيان مجمع ، مترتّب است ، از قبيل ثواب مترتّب بر اطاعت است نه از باب انقياد و مجرّد اعتقاد موافقت . توضيح مطلب - فرق اطاعت و انقياد اين است كه اطاعت در جايى است كه امر واقعى باشد و امتثال گردد ، ولى انقياد در جايى است كه امر زعمى و خيالى باشد و امتثال گردد . « 1 » مصنّف در اينجا مىگويد : اتيان مجمع ( نماز در مكان غصبى ) ثواب دارد و اين

--> ( 1 ) . چنان‌كه فرق عصيان و تجرّى در اين است كه عصيان ، انجام عملى است كه واقعا حرام مىباشد ولى تجرّى انجام عملى است كه شخص ، گمان به حرمت آن دارد .